۱۳۹۱ شهریور ۵, یکشنبه

شریعتی"ها"


در کتابخانه ی کوچک خانه ی دایی ام در شهرستان، چشمم به کتابهایی از سالهای اول انقلاب افتاد.. از شریعتی غالباً و بعد از سروش و بازرگان و بنی صدر و .. از "اقتصاد توحیدی" تا "سلمان پاک" و از ""خودسازی انقلابی" تا ". با ورق هایی کاهی و حروف تایپی دستی.. نوستالژی. اما بعد چیزهایی توجهم را جلب کرد که باید میدیدمشان: تیراژ کتابها کمتر از ده هزار جلد نبود. حتی کتابی بود از شریعتی که پنجاه هزار نسخه در یک نوبت در سال 1353 چاپ شده بود! و این را بگذاریم کنار اینکه در آن دوران، ممکن بود یک کتاب واحد در چند انتشارات با چند عنوان متفاوت در چند جای مختلف کشور هم زمان چاپ شود.. و بگذاریم کنار نسخه های 1500 تایی کتابهای امروز.. تغییر. تغییر محسوس.
از هر طرف که نگاه میکنم این "شریعتی" یک «پدیده شاید بی نظیر» اجتماعی است. حتی فارغ از محتوا. و بسیار قابل بررسی. بررسی جامعه شناختی که میتواند ابعادی پنهان و مغفول از جامعه ایران و تغییراتش را از خلال آن شناخت.
یکی از ایده هایی که به ذهنم رسید، این است که کتابهای شریعتی دارای یک ویژگی خاص بوده اند: علاوه بر تیراژ های بسیار بالا و حتی میلیونی و پخش مویرگی و عمق نفوذ فراوان و بسیاری موارد دیگر، بسیار اتفاق افتاده است که یک متن خاص، با عناوین مختلف چاپ شده است. مثلاً کسی در سال 50 فلان نوار شریعتی را در بوشهر پیاده و استنسیل میکرده و بعد یک جمله یا عبارت را که "که به نظرش" مهمتر بوده انتخاب میکرده و تیتر کتاب قرار میداده. و کسی دیگر در جایی دیگر و زمانی دیگر با عنوانی دیگر. این انتخابها برای دانشجوی جامعه شناسی معنادار است. مهم است. همین باعث شده ما اکنون با توده ای از کتابهای شریعتی مواجه باشیم که در دوران های مختلف، و مکان های مختلف، عناوین مختلف به خود گرفته اند. داده ی بسیار اجتماعی، خالص و ارزشمند.. شاید که یک نتیجه گیری بتواند این باشد: ما با شریعتی رو برو نیستیم، ما با شریعتی"ها"یی روبرو هستیم که جامعه برای خودش و از دل خودش تولید کرده و میکند..
حالا اگر ما بیاییم و سیر تحول این نامگذاری ها در آثار شریعتی را بررسی کنیم و الگوهای نامگذاری این آثار را استخراج کنیم به ابعادی جالب و بدیع از شرایط زمینه و زمانه و برخی تغییرات مغفول جامعه ی ایران پی خواهیم برد. ..

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر