۱۳۹۰ اسفند ۵, جمعه

"قلعه ی حیوانات"به مثابه متن جامعه شناختی!



چند روز قبل، با دوستی همدل حرف میزدیم و در نقد متنی که نوشته بود میگفتم: «راستش به نظر من یه ویژگی متن خوب به خصوص در جامعه شناسی، توانایی رسوندن مفاهیم عمیق در قالب کلمات ساده اس.. وگرنه خیلی کاری نداره کلمات قلمبه و سلمبه رو کنار هم چیدن طوری که فقط خود آدم بفهمه چی داره میگه و نهایتاً - در بهترین حالت- چهار نفر آدم هم افق کناری اش.. یعنی یه هنره ساده اما «عمیق» نوشتن..» و دوستم خیلی موافق نبود و از منظر لزوم استفاده از مفاهیم تخصصی رشته مون (جامعه شناسی) برای دقیق کردن متن به مسأله نگاه میکرد.. من مثال آموزگارمون سارا شریعتی رو زدم که یه هنری داره در بیان و انتقال مفاهیم عمیق با کلمات ساده... و بحث ادامه داشت طبعن و پرونده اش باز..
بعد از تجربه ی خوب «شنیدن» رمان ماهِ «هزار خورشید تابان»، رفتم سراغ کتاب بعدی که از قضا مدتها بود به فکر خوندنش بودم: «قلعه ی حیوانات» جرج اورول.. به نظرم این کتاب مثال خوبی ه از اون گزاره ای که گفتم: ساده، تقلیلگرایانه، اما ساحرانه! ساحرانه به این معنا که تونسته گزاره هایی عام رو به شکل حیرت آوری از جریان اجتماعی دایره گونه ی یه انقلاب شرح بده. اورول این کتاب رو در 1945 و سالهای جنگ جهانی دوم در انگلستان نوشته.
چطور یه سیستم انقلابی، میتونه طوری تغییر محتوا بده که بعد از مدتی درست بشه کپی برابر اصل نظام - به ظاهرسرنگون شده-ی قبلی..
که چطور ناآگاهی توده ها و کنشگران در این میان نقش بازی میکنه..
که چطور «نخبگان قدرت» از ناآگاهی و و خلاء ابزارهای نظارتی بر قدرت استفاده میکنن و امیال خودشون رو محقق میکنن..
که چطور «دستکاری، تحریف و سانسور حافظه ی جمعی» مردم در همون نسل انقلابی و در نسل بعدی ابزار انحراف مسیر اصلاحی مردمی میشه..
که چطور روند ریزش نیروهای اولیه ی سهیم در انقلاب آغاز میشه و سرعت میگیره..
که چطور امیال اشخاص و قدرتمندان، جای آرمانهای اولیه حرکت انقلابی رو میگیره..
که چطور در اختیار گرفتن نظام آموزشی میتونه توده هایی ناآگاه رو تربیت بسیج کنه برای مواقع حساس و اطاعت کورکورانه از قدرت..
که چطور ...

اینها همه مفاهیم عمیقی هستن که توی جامعه شناسی، علوم سیاسی و جامعه شناسی سیاسی مطرح اند اما بیان ساده و تقلیلگرایانه ی اورول تونسته اینها رو به خوبی منتقل کنه و قابل فهم.. و مگه کار یه نظریه چیه جز انتزاع گزاره هایی عام و قابل استفاده از شرایط زمانی و مکانی دیگه که بتونه واقعه رو با کنار هم گذاشتن مقدمات منطقی اش تبیین کنه؟
از این منظر به نظر من «قلعه ی حیوانات» یه متن قوی ه که محتوایی کاملاً جامعه شناختی داره.. محتوایی که برای ما به صورت حیرت آوری آشناست [...]
اگر مث من هنوز سراغش نرفتین، از "اینجا" میتونین فایل صوتیش رو دانلود کنین و مطمئن باشین که شنیدنش براتون پر از لحظه هایی ه که از شدت آشنایی مفاهیم و وقایع به وجد در میاین!

ظاهراً ما در تاریخ تنها نیستیم!

۲ نظر:

  1. حاجی روی منم به عنوان جزیی از تاریخ حساب کن. تنها نیستی.

    پاسخحذف
    پاسخ‌ها
    1. :) قطعن همینطوره سالار جان.. مرسی.

      حذف